Showing posts with label Basa Jawa VI. Show all posts
Showing posts with label Basa Jawa VI. Show all posts

Monday, September 26, 2011

Kawruh (Wulangan 1)

  • adol ayu : ngendelake ayune
  • adol bagus : ngendelake baguse
  • adol gawe : ngatonake panggaweane
  • adol kringet : nyambut gawe
  • bening atine : sumeh
  • mbuwang tilas : nutupi tumindake sing ala
  • cagak lek : camilan supaya betah melek
  • cagak urip : kanggo nyukupi kebutuhan uripe
  • cancut taliwanda : sumadya tandang gawe
  • cepak rejekine : gampang oleh rejeki
  • cilik atine : kuwatir/wedi
  • cupet atine : gampang nesu
  • cupet budine : ora bisa nggayuh kautaman
"Sing bisa rumangsa, aja rumangsa bisa"
Tegese : wong kuwi tansah kudu bisa rumangsa marang awake dhewe, samadya, ora terus kabeh dianggep bisa utawa ngangah-angah, diayahi kabeh.

Bausastra Wulangan 1

  • blinger, keblinger : kliru, kesasar pikire
  • gatra : larikaning tembang ing saben pada
  • goro-goro : oreging jagat dening lindhu, prahara, lan sapanunggalane; peranganing crita ing wayang ngarepake wetune Semar, Gareng, Petruk, lan Bagong.
  • gumlawat : nyandhak (tumandang) apa-apa, ngobahake
  • nastiti : setiti
  • paugeran : pathokan, cancangan, pranatan
  • purwakanthi : tetembungan sing padha swarane utawa padha aksarane
  • satuhu : sanyata, satemene
  • surasa : teges, maknaning layang, tetembungan lan sapanunggalane
  • taberi : sregep sarta telaten
  • wanda : peranganing tembung sing muni sakecap
  • wasis : pinter, bisa, trampil

Ajar Micara

  1. Matur nuwun : digunakake ing paguneman kanggo nglairake rasa sukur lan panuwun.
  2. Sugeng enjing : salam kang diucapake nalika ketemu kanca, sedulur, utawa sapa wae ing wayah esuk.
  3. Nyuwun pamit : digunakake ing paguneman nalika pamit bali saka mara tamu.
  4. Ndherek langkung : diucapake nalika mlaku ana dalan nuli nglewati wong kang lagi jejagongan.
  5. Ndherek bingah : digunakake ing paguneman kanggo nglairake rasa melu senang/melu ngucapna syukur.
  6. Sugeng rawuh : digunakake nalika mbageake tamu.
  7. Nyuwun pangapunten : digunakake ing paguneman nalika njaluk pangapuro.
  8. Sugeng sonten : salam kang diucapake nalika ketemu kanca, sedulur, utawa sapa wae ing wayah sore.
  9. Ngaturaken kawilujengan :  digunakake nalika mbageake tamu.
  10. Sugeng kondur :  salam kang diucapake nalika ana tamu kang mangkat mulih.
  11. Nyuwun pangestu : diucapake nalika njaluk pandonga saka bapak utawa ibu.
Sumber : Haryono dkk. (2011). Sinau Basa Jawa Gagrag Anyar Kelas VI SD/MI. Yogyakarta : Yudhistira. Halaman : 3

Tembung Garba lan Tembung Entar

1. Tembung Garba
Tuladha :
  • Bima nyirami kembang ing plataran.
    kembang = sekar
  • Tari lara mata merga klilipen.
    mata = perangane awak kanggo ndeleng/nyawang
  • Tangane sing kecethit dipijetake.
    tangan = perangan awak sing kanggo gumlawat
2. Tembung Entar
Tuladha :
  •  Asri dadi kembang desa ing desaku.
    kembang desa = pepujaning priya
  • Matane ijo nalika weruh dhuwit.
    matane ijo = seneng
  • Ngati-ati bocah kae dawa tangane.
    dawa tangane = seneng colong jupuk / clemer
Kalau dalam Bahasa Indonesia, tembung garba = kalimat denotasi (bermakna sesunguuhnya), sedangkan tembung entar = kalimat konotasi (bermakna khias).

Tuladha Tembung Garba
  • Pejabat sing korupsi dadi kembang lambe warga.
  • Omonganmu sing nylekit kuwi gawe abang kupingku.
  • Wong nggegem tangan kuwi wae kuwi adoh rejekine.
  • Aja sok gawe lara atine wong liya, ora becik.
  • Bocah kok tipis lambene, apa-apa dicatur.
  • Dewi gedhe tekade melu lomba nembang.
  • Oleh juwara ateges ora mung ngemut driji.
  • Ora dadi juwara, Mardi ora cilik atine.
  • Lagi ditimbali wae, kancaku wis entek atine.
  • Para juri lomba wis jembar kawruhe.
  • Aja nganti kadaluwarsa, sinau kuwi wiwit cilik.
  • Pikire landhep dengkul, diterangake angel.
  • Masa bodhoa kabel cukupana dhisik!
  • Wis direwangi meres kringet wae durung bisa cukup.
  • Wis kebacut tatu atine, nadyan dirih-rih tetep mental.
  • Weruh mesin jahit iku, Reni gatel tangane.
  • Banu pancen landhep pikire, diterangake sedhela langsung mudheng.
  • Sing jembar segarane yo, Kang! Sing uwis yo uwis.
  • Dewi pancen cilik atine, gampang nesu yen digodhani.
  • Marco pancen kandel kupinge, dituturi kaping seket buntet ora tau manut.
  • Aja mung kakehan lambe, talk less do more wae lah.
  • Yen wis dadi wong sukses, aja gedhe endhase marang liyan yo, Nang!
  • Sanadyan sampeyan ki "sudah jatuh tertimpa tangga", sampeyan kudu dawa ususe.
  • Esuk-esuk kok peteng ulate. Ono masalah apa to, Mbakyu?
  • Banu kuwi pancen amba jangkahe. Isih umur 25 tahun wae bisnise wis tekan mancanegara.
Sumber : Haryono dkk. (2011). Sinau Basa Jawa Gagrag Anyar Kelas VI SD/MI. Yogyakarta : Yudhistira. Hal : 7-8 

    Parikan

    Parikan ing basa Indonesia diarani pantun. Supaya ora gampang lali, dieling-eling wae yen tembung parikan kuwi asale saka tembung "pari", krama inggile dadi pantun.

    Parikan nduweni paugeran :
    1. Parikan rong gatra :
    • migunakake purwakanthi guru swara (sajak) : a-a
    • gatra kapisan minangka sampiran, gatra kaping loro minangka isi.
    2. Parikan patang gatra :
    • migunakake purwakanthi guru swara (sajak) : a-b-a-b
    • gatra kapisan lan kaping loro minangka sampiran, gatra kaping telu lan kaping papat minangka isi.
    Tuladha:
    1. Parikan rong gatra
    • Lombok rawit dibetheti
      Dadi murid sing taberi
    • Mancing wader oleh yuyu
      Ben pinter sregep sinau
    • Menang kalah aja nesu
      Dadi bocah kang satuhu
    • Blarake disampirake
      Omah cedhak ra ngampirke
    • Enak jagung bakarane
      Wani tanggung perkarane
    • Kembang jagung dipethik Cina
      Barang wis kadhung dikapakna
    • Manuk kutut manggung ngganter
      Ra nurut bisa keblinger
    2. Parikan patang gatra
    • Pait niki raos jamu
      Manis niki raos gendhis
      Sinten remen maos buku
      Luber ngelmu ugi wasis
    • Mlinjone kok abang-abang
      Wit ringin rambati kara
      Contone ra kurang-kurang
      Wong main dadi sangsara
    • Godhong jarak warna ijo
      Dimamah dadi blokekan
      Lali anak lali bojo
      Lali omah lan gawean
    • Rujak nangka rujak wuni
      Kaduk trasi kurang gula
      Saben dina den taberi
      Nastiti sabarang karya
    • Golek pangan ing Semarang
      Wos menthik larang regane
      Aja seneng gawe gampang
      Prekara cilik mergane
    • Mangan sega lawuh tahu
      Lombok ijo nggo sambele
      Yen pengen kasil uripmu
      Makarya lan ndonga kuncine
    Sumber : Haryono dkk. (2011). Sinau Basa Jawa Gagrag Anyar Kelas VI SD/MI. Yogyakarta : Yudhistira. Hal : 4-6.